Een val is schrikken. Toch is te snel overeind komen niet altijd veilig. Kijk eerst of opstaan op dit moment wel verantwoord is. Zijn er geen signalen van ernstig letsel en kunt u rustig bewegen zonder toenemende pijn, dan is opstaan via uw zij, handen en knieën naar een stevige stoel vaak de veiligste route. Lukt dat niet, dan is snel hulp kunnen inschakelen minstens zo belangrijk als de techniek zelf.
Blijf eerst rustig en kijk of opstaan wel veilig is
Probeer na een val niet meteen omhoog te schieten. Neem eerst een paar rustige ademhalingen. Door de schrik voelt u soms pas later waar pijn zit of merkt u pas daarna dat u duizelig bent.
Controleer vervolgens stap voor stap wat wel en niet lukt. Kunt u armen en benen bewegen? Is er hevige pijn, vooral in heup, pols, rug of been? Bent u benauwd, misselijk, duizelig of is er bloedverlies? Let ook op duidelijke bewegingsbeperking: als een lichaamsdeel niet wil of scherpe pijn geeft, forceer dan niets.
Denk ook aan uw hoofd. Hebt u uw hoofd gestoten, bent u even weg geweest of voelt u zich vreemd of verward, roep dan eerst om hulp als er iemand in de buurt is. Pas als u een rustiger beeld hebt van uw klachten, kunt u beoordelen of voorzichtig opstaan verstandig is. Twijfelt u? Kies dan voor hulp.
Zelf opstaan of hulp bellen? Zo maakt u die keuze
Ga alleen zelf verder als u veilig kunt bewegen en uw klachten niet toenemen.
| Situatie | Wat is verstandig? | Wat doet u intussen? |
|---|---|---|
| U bent helder, kunt alles bewegen en hebt geen hevige pijn of benauwdheid | Beoordeel rustig of u via een veilige techniek kunt opstaan | Beweeg langzaam en stop direct bij pijn of duizeligheid |
| U twijfelt, de pijn neemt toe of u komt niet stabiel op handen en knieën | Bel een naaste of gebruik uw alarm | Blijf zo comfortabel mogelijk liggen of zitten, houd telefoon of alarm binnen bereik en blijf warm |
| Mogelijke botbreuk, hoofdletsel, open wond, benauwdheid, verwardheid of flink bloedverlies | Schakel direct medische hulp in | Probeer niet meer op te staan en wacht op hulp |
Zo komt u stap voor stap overeind met een stevige stoel
Bij opstaan na een val bij ouderen is een rustige, vaste volgorde het veiligst als opstaan verantwoord lijkt.
- Rol eerst rustig naar uw zij. Dat is vaak minder belastend dan recht omhoog komen.
- Duw u daarna met uw handen op tot u op handen en knieën zit. Stop als u niet stabiel bent.
- Beweeg naar een stevig steunpunt, zoals een vaste stoel of de rand van een stabiel bed. Gebruik geen los of wankel meubel.
- Zet uw sterkste been naar voren in een halve knielhouding. Gebruik vooral uw sterkere zijde om omhoog te komen.
- Leun op de stoel, draai gecontroleerd en ga eerst zitten. Blijf even zitten voordat u verder beweegt.
Lukt opstaan niet? Met deze hulpmiddelen is hulp snel dichtbij
Een opstahulp geeft steun bij bewegen. Een alarmmiddel of valdetectie zorgt dat er snel iemand gewaarschuwd wordt als opstaan niet lukt.
| Optie | Helpt vooral als... | Belangrijk om te weten |
|---|---|---|
| Telefoon binnen bereik | U de telefoon nog kunt pakken en spreken | Eenvoudig, maar niet altijd haalbaar in badkamer, slaapkamer of 's nachts |
| Alarmknop of alarmketting thuis | U snel naasten wilt waarschuwen na een val in huis | Bij Leefsamen krijgen ingestelde contacten binnen 5 seconden een melding |
| Alarmhorloge of mobiele alarmknop | U ook buitenshuis of op meerdere plekken in en om huis zekerheid wilt | Draagbaar, dus hulp vragen kan ook als uw telefoon niet naast u ligt |
| Systeem met valdetectie | U niet altijd zelf op een knop kunt drukken | Controleer altijd of valdetectie past bij de gekozen oplossing en uw situatie |
| Professionele opvolging | Naasten niet altijd direct beschikbaar zijn | Geeft een extra vangnet als uw eigen contacten niet reageren |
Het grote voordeel van snelle alarmering is dat u minder lang op de grond hoeft te blijven liggen en naasten sneller betrokken zijn.
Wilt u ook buitenshuis zekerheid? Lees meer over een alarmhorloge met valdetectie. Oriënteert u zich op oplossingen die automatisch hulp inschakelen? Bekijk onze valdetectie producten voor een overzicht.
Krijgt u hulp van een naaste? Houd het veilig voor u allebei
Wie helpt, kijkt eerst of verplaatsen wel verantwoord is. Is er hevige pijn, mogelijk hoofdletsel, benauwdheid, verwardheid of een vermoeden van een breuk, laat de persoon dan zo veel mogelijk liggen en regel medische hulp. Trek iemand niet abrupt omhoog aan armen, schouders of kleding. Dat kan extra pijn geven en maakt de kans groter dat u allebei uit balans raakt.
Lichte hulp kan wel passend zijn als de gevallen persoon helder is, kan meewerken en zonder scherpe pijn een beetje kan draaien of steunen. Spreek rustig af wat u samen doet. Help bijvoorbeeld door een stevige stoel dichtbij te zetten, mee te kijken bij het draaien naar de zij en steun te geven terwijl iemand zelf naar handen en knieën beweegt. Laat de kracht zo veel mogelijk uit de benen en romp van de gevallen persoon komen, niet uit uw rug.
Wees extra voorzichtig in kleine of gladde ruimtes, zoals badkamer of toilet. Goede valpreventie in de badkamer is daar extra belangrijk, omdat er vaak weinig grip en weinig ruimte is om veilig te bewegen. Soms is het verstandiger eerst obstakels weg te halen of extra hulp te bellen, in plaats van meteen te proberen iemand overeind te krijgen.
Bescherm ook uzelf. Ga niet tillen vanuit een gedraaide rug en probeer geen gewicht op te vangen dat u eigenlijk niet kunt houden. Twijfelt u aan de veiligheid of hebt u te weinig kracht? Kies dan voor professionele hulp. Snel hulp inschakelen is beter dan samen vallen. Lees ook praktische hulp als u toch valt voor concrete stappen.
Ook na het opstaan: let op klachten en gevolgen van de val
Ook als het opstaan lukt, is de val daarmee niet altijd voorbij. Pijn, stijfheid, blauwe plekken of duizeligheid kunnen later duidelijker worden. Let daarom de uren erna extra op hoe u zich voelt.
Neem alsnog contact op met medische hulp als de pijn toeneemt, u misselijk wordt, verward raakt, onzeker loopt of merkt dat bewegen toch moeilijker gaat dan eerst gedacht. Dat geldt ook als u uw hoofd hebt gestoten en later klachten krijgt.
Een val kan daarnaast angst geven om opnieuw te vallen. Die spanning is begrijpelijk, maar kan ervoor zorgen dat u minder durft te bewegen. Lang op de grond liggen is bovendien extra belastend. Juist daarom blijft snel contact met hulp zo belangrijk. Lees tips over omgaan met valangst na een val.
Moeite met opstaan van de grond? Regel het vóór een volgende val
Merkt u dat opstaan van de grond lastig is, wacht dan niet tot de volgende val. Met een paar voorbereidingen maakt u de situatie thuis veiliger en verkleint u het valrisico bij ouderen.
- Oefen een passende manier van opstaan vooraf met een fysiotherapeut, ergotherapeut of een vertrouwd familielid. Zo weet u welke beweging voor uw lichaam het beste werkt.
- Kijk thuis alvast welke vaste stoel, welk bed of welk steunpunt het meest geschikt is. Kies een route met genoeg ruimte en haal losse kleedjes, snoeren en andere struikelpunten weg.
- Zorg dat uw telefoon of personenalarmering altijd bereikbaar is. Woont u alleen of bent u 's nachts vaak alleen, dan kan dat veel verschil maken.
- Overweeg een oplossing met alarmknop, alarmhorloge, valdetectie of professionele opvolging als dat past bij uw situatie. Bij Leefsamen kunnen naasten gelijktijdig een melding krijgen en is professionele opvolging als extra vangnet mogelijk.
- Bespreek herhaalde valincidenten, moeite met opstaan of groeiende valangst met uw huisarts of therapeut, of plan een adviesgesprek over valpreventie en alarmering. Samen kunt u ook werken aan valpreventie, zodat de kans op een volgende val kleiner wordt.
Wilt u herhaling voorkomen? Bekijk praktische richtlijnen voor vallen voorkomen bij ouderen.