Dwaalgedrag bij ouderen: signalen herkennen

Dwaalgedrag is meer dan een keer vergeten waar iemand naartoe wilde. Het gaat vaak om doelloos rondlopen, de weg kwijtraken of op zoek gaan naar iemand of een plek zonder goed te kunnen uitleggen waarom.

Vooral als dit gedrag terugkomt, in een vertrouwde omgeving gebeurt of ’s nachts optreedt, zegt dat meer dan één los moment van vergeetachtigheid. Dwaalgedrag hangt geregeld samen met dementie of een andere verandering in gezondheid of gedrag.

Vroeg herkennen helpt om risico’s te verkleinen en op tijd passende ondersteuning te regelen, zodat iemand zo veilig en zelfstandig mogelijk kan blijven wonen en bewegen.

Zo merkt u dat iemand niet zomaar ‘even de weg kwijt’ is

• Iemand verdwaalt op bekende plekken, weet niet goed meer waar hij of zij is en vindt niet zelfstandig de weg terug naar huis.
• Er is sprake van herhaald of doelloos rondlopen, zoals steeds dezelfde route lopen, onverwacht naar buiten gaan of zonder duidelijke bestemming op pad gaan.
• Iemand zoekt naar een persoon of plek die niet bereikbaar of niet meer actueel is, bijvoorbeeld een ouderlijk huis, oud werk of iemand van vroeger.
• De onrust neemt vooral later op de dag of in de nacht toe: uit bed gaan, rondwandelen in huis of weg willen terwijl daar geen duidelijke reden voor is.

Wanneer wijzen deze signalen op dementie?

Dwaalgedrag kan passen bij dementie, vooral als het samengaat met onrust, loopdrang, snel afgeleid zijn of moeite om de aandacht vast te houden. Eén los voorval is geen diagnose. De signalen verschillen per persoon en kunnen ook een andere oorzaak hebben. Juist een terugkerend patroon, samen met desoriëntatie, geheugenproblemen of ander veranderd gedrag, is reden om verder te laten kijken, net als naar praktische oplossingen zoals een GPS-tracker voor dementerende ouderen. Ook dwangmatig, ontremd of impulsief gedrag kan binnen hetzelfde spectrum van onbegrepen gedrag vallen.

Welke andere veranderingen ziet u vaak tegelijk?

• Vergeetachtigheid die het dagelijks leven raakt. Nieuwe informatie blijft minder goed hangen, spullen raken vaker kwijt en dezelfde vragen of verhalen komen kort na elkaar terug.
• Problemen met tijd- en plaatsbesef nemen toe. Afspraken plannen, een route volgen, de dagindeling begrijpen of inschatten hoe laat het is, wordt merkbaar lastiger.
• Gedrag en beoordelingsvermogen veranderen. Iemand kan sneller verward, angstig, impulsief of achterdochtig reageren, of minder goed overzien wat in een situatie verstandig is.
• Gewone handelingen kosten meer moeite, zoals boodschappen doen, een apparaat gebruiken, medicijnen op het juiste moment nemen of een vaste routine aanhouden.

Waarom dwaalgedrag snel onveilig kan worden

Wie verdwaalt en niet goed zelfstandig terug kan keren, kan snel in een onveilige situatie terechtkomen. Buiten neemt het risico toe op verkeer, uitputting of vallen; binnenshuis kan onrustig of langdurig lopen ook tot letsel leiden. Een verstoord slaap-waakritme maakt nachtelijk dwalen vaak sterker en vraagt extra alertheid. Daarbij geeft het niet alleen spanning voor de oudere zelf, maar ook veel onrust en belasting voor familie of andere betrokken naasten die te maken krijgen met mantelzorg op afstand.

Wat kunt u doen als deze signalen vaker terugkomen?

• Bespreek terugkerende signalen tijdig met de huisarts, casemanager of andere betrokken ondersteuning.
• Let op patronen: gebeurt het vooral thuis, onderweg, bij onrustige momenten of juist ’s nachts?
• Combineer medische beoordeling met praktische veiligheidsafspraken in huis en daarbuiten, eventueel aangevuld met een gps-tracker voor ouderen.
• Kijk naar ondersteuning die veiligheid vergroot, zonder onnodig de vrijheid van bewegen weg te nemen.

Welke ondersteuning kan thuis en onderweg helpen?

Welke hulp passend is, hangt af van het moment en de situatie. Bij Leefsamen kunnen hulpmiddelen voor dwaaldetectie worden afgestemd op wat er precies speelt.